Home

Nieuws

Therapeutische waarde

Documenten

Ziekenhuizen

Steun het project

professionelen

Films

Getuigenissen

Kinderrechten

Links

Contact


Kiwanis

Partager

De therapeutische waarde van poppen

 

A puppet is a soul in the palm of your hand!’ Mikki Aronoff

 

1. Poppen en hun therapeutische waarde

 

1.1. Inleiding

 

Omwille van hun grote symboliek, hun typische bewegingsstijl, hun voorkomen en hun avonturen zijn poppen van groot nut voor de extra zorgverlening zowel wat het gewoon als het buitengewoon (speciaal) onderwijs en de therapeutische tussenkomsten betreft. Ze reiken een hand voor begripvol omgaan met kinderen die geconfronteerd worden met een ernstig ongeluk of een levensbedreigende ziekte. Deze kinderen, die gevoelens van onzekerheid en angst te verwerken krijgen, kunnen uitstekend bijgestaan en geholpen worden door poppen. Door de kinderen zelf poppen te laten manipuleren en ze er te laten mee spelen creëren we uitzonderlijke, doelgerichte observatiemogelijkheden en dienen zich aanverwante differentiatiemogelijkheden aan. Ze vloeien voort uit interpersoonlijke en intra-actieve situaties met individuele taalvorderingskansen, samenwerkingsverbanden, talentuitwisseling en sociale trainingsverbanden. Hierdoor kunnen we beter anticiperen op de potentiële mogelijkheden, gaven of beperkingen van de kinderen en het milieu waarin ze opgroeien. Door samen te spelen met poppen wordt de leergierigheid geprikkeld, leren kinderen van elkaar en wordt tegelijkertijd hun basiswoordenschat verrijkt.

 

Gericht kijken naar kinderen die poppen hanteren en ermee spelen levert ons heel wat nuttige informatie op. Je krijgt een beeld van elk kind afzonderlijk maar ook van de hele klas of groep. Door je af te vragen wat de mogelijke oorzaken van afwijkend leervermogen en/of gedrag kunnen zijn, stel je de observatiegegevens op scherp en maak je (be)handelingsgericht en efficiënt ingrijpen mogelijk. Met dergelijke duidelijk afgelijnde, doelgerichte waarnemings-momenten kunnen we de interesses en de mogelijkheden van kinderen aftasten. Al naargelang onze vaststellingen, kunnen we anticiperen op de erfelijke mogelijkheden, hun thuismilieu, de invloed van hun omgeving en dus op hun beheersingsniveau.

 

Voor elke leerling kunnen de verschillende vakken rood of groen worden gekleurd. Uiteraard kan de tabel aan de specifieke behoeften en omstandigheden aangepast worden. Cellen kunnen worden toegevoegd of weggelaten. Uiteindelijk krijgt men een profiel van het spel- en gedragspatroon van een leerling in zijn/haar omgang met poppen.

 

 

1.2 Specifieke probleemsituaties

 

 

Poppen kunnen een grote troost betekenen voor kinderen die iemand hebben verloren. Naar aanleiding van een tragisch ongeval waarbij een leerling zijn tweelingbroertje verloor, vertrouwde de leerkracht hem de klaspop toe. Het betekende voor het kind een grote troost en toeverlaat. Bovendien was het tevens zijn aanspreekpunt. Het kon zijn gevoelens van verlies en verdriet kwijt en kon de pop een knuffel geven. Kinderen die in specifieke probleemsituaties terechtkomen kunnen zo op functionele wijze worden geholpen om intense emotionele ervaringen en spanningen te verwerken en te overwinnen.

 

Bij aanvang van het schooljaar komt een nieuwe leerlinge in de klas terecht. Ze draagt een mooi brilletje. De klaspop merkt haar op en vooral haar kleurrijk brilletje springt in het oog. De pop zegt: ‘Wat een mooie bril heb je. En wat een prachtige kleur is dat! Met zo’n bril moet je ongetwijfeld zeer goed kunnen zien. Ik zou er ook wel zo één willen. Mag ik hem eens opzetten ?’

 

De pop neemt het brilletje en zet het op z’n neus. Dat vinden alle kinderen wel grappig. De pop gaat verder en zegt: ‘Nu kan ik jullie allemaal wel héél goed zien. Staat de bril mij goed ?’ Op die manier maakt de pop de kinderen vertrouwd met het feit dat het dragen van een bril doodgewoon en helemaal niet erg is. We moeten daarom ook nooit om iemand lachen die een bril draagt. Iets gelijkaardigs kan gespeeld worden wanneer bijvoorbeeld een kind een beugel draagt.

 

Wanneer de klaspop op een zekere morgen verschijnt met een bril en erover vertelt, kan ze een leerling, die naar de oogarts moet, al voorbereiden op wat komen gaat. Ze vindt het helemaal niet erg zoiets te moeten opzetten want ze ziet er immers héél veel beter mee! Met een verzameling brilmonturen in diverse kleuren kunnen de kinderen aansluitend naar hartelust brillen passen en verwisselen. De leerkracht maakt van de gelegenheid gebruik om een aantal foto’s voor het klasboek te maken.

 

 

1.3. Het ziekenhuis en ziek zijn

 

 

Poppen zijn een middel om het onzekerheids- en onveiligheidsgevoel van kinderen op te vangen en/of ze voor te bereiden op een tandartsbezoek, ze te begeleiden voor een hospitaalopname of tijdens een ziekteproces.

 

De Kiwanis serviceclub heeft het project ‘Kiwanis pop’ opgezet. Dit project is afkomstig van Zuid-Australië waar het zeer veel succes kent. Het is een 30 cm grote, gestileerde, katoenen pop die verdeeld wordt onder kinderafdelingen in hospitalen. Kinderen die voor medische verzorging in het ziekenhuis moeten blijven krijgen zo’n pop. Dikwijls zijn het kinderen die een zware operatie moeten ondergaan. Ze bevinden zich dan in een voor hen onbekende omgeving en zijn angstig voor wat hen te wachten staat. Maar soms hebben ze gewoonweg behoefte aan een knuffelpop of een speelpop die hun ziekenhuisverblijf wat kan opvrolijken. Met de pop kan van alles gebeuren: hechten, opensnijden, prikken, inzwachtelen, in het gips leggen, opereren en daarnaast kan ze ook tonen, uitleggen,…

 

Ze kan worden meegenomen naar grote machines zoals de radiografie, de scanner, magnetische resonantie, .. Voor verschillende medische handelingen hechtingen, het dragen van een zuurstofmasker, ter voorbereiding van een operatie enzovoort krijgen de kinderen de pop. Met assistentie van een verpleegster kan het kind zelf eerst bijvoorbeeld het zuurstofmasker bij de pop opzetten of kan het de operatie zelf op zijn pop uitvoeren. De dokter legt het kind vervolgens met behulp van de pop uit wat er te gebeuren staat en hoe dat zal verlopen. Gezien het een neutrale pop is, kan de ingreep erop worden getekend. Net als het kind krijgt de pop een polsbandje met zijn naam erop. Door het onbekende voor het patiëntje bekend en herkenbaar te maken wordt hierdoor getracht de ongerustheid en eventuele angst voor de operatie bij de kinderen te minimaliseren of zelfs helemaal weg te nemen.

 

Klinieken en tandartspraktijken zijn minder aangename verblijfplaatsen en kunnen soms veel spanningen veroorzaken. Omwille van eerdere, minder prettige ervaringen of gewoon omdat het een onbekende omgeving is, zijn sommige kinderen er bang voor. Het is essentieel dat ze op een eventuele hospitaalopname - al dan niet met een chirurgische ingreep - mentaal en emotioneel worden voorbereid. Sinds 1960 is men in de Verenigde Staten begonnen met het inschakelen van poppen hiervoor. Een pop kan dan, afhankelijk van de situatie, ofwel de patiënt, de dokter, de verpleegkundige of de tandarts zijn.

De therapeutische toepassingswaarde van poppen vertaalt zich daarbij in die mate dat ze de kinderen weten te betrekken en hun gevoelens te raken. Het is via het spel (de taal van kinderen) dat poppen het middel bij uitstek vormen om de gevoelens van jonge patiëntjes naar boven te halen. De popdokter onderzoekt het kind, meet de bloeddruk, kijkt in de mond en in de oren, meet de lengte enz. De tandartspop onderzoekt het gebit en informeert over de behandeling die gaat volgen. Ze benadrukt ook het belang van het tanden poetsen, het gebruik van dental-floss, demonstreert dat en geeft bijvoorbeeld een tandenborstel cadeau. Anderzijds kan een pop met een prachtig gaaf gebit model staan. Kinderen met angst voor een injectie worden door de egeltjespop opgevangen. Een prikje met een stekeltje van deze pop doet immers geen pijn!

 

 

1.4. Psychotherapie

 

 

De psychotherapie ziet in poppen een buitenkans voor het tot stand brengen van contact met hulpbehoevende, gekwetste en zieke kinderen. Ze kunnen snel en interactief worden ingeschakeld en weten de aandacht van de kinderen te capteren. De angst en onzekerheid nemen af en worden geminimaliseerd. De therapeut tracht daarom steeds een goede interactie met zijn patiëntjes tot stand te brengen en op te bouwen. Poppen dienen daarbij als verbindingsobject en zijn een hulpmiddel. Zo’n poppencontact wekt vertrouwen en leidt tot een zekere mate van verbondenheid hetgeen onmisbaar is voor dergelijke ‘helende’ processen. Het reikt kinderen de helpende hand om hun gevoelens te uiten, gewaarwordingen, agressie en/of frustraties af te schuiven, uit te werken, te verdringen of te projecteren op poppen. Zo worden mogelijke hindernissen opgeruimd en wordt de weg geëffend tot zelfexpressie en persoonlijkheidsopbouw. Poppen zijn voor ontwikkelingsgeremde, gekwetste, misbruikte en getraumatiseerde kinderen daarom een geschikt medium en uitlaatklep. In elke fase van het proces waarin poppen worden gebruikt, moeten kinderen maximaal betrokken worden en moeten zij de gelegenheid hebben om zelf hun keuzes te maken. Poppen ‘bevrijden’ kinderen van de onrust, spanningen, bekommernissen en problemen waarmee ze worstelen. Een pop kan ze bijvoorbeeld vertellen wat een ruggenmergpunctie betekent en hoe men zich kan ontspannen wanneer deze wordt toegediend. Maar de pop kan even goed een steun in de rug betekenen wanneer het gaat over delicate kwesties en moeilijk bespreekbare onderwerpen die de kinderen bezighouden.

 

 

1.5. Hints bij het gebruik van poppen in het ziekenhuis

 

 

Hoe pak je de kennismaking met poppen het beste aan?

Poppen zijn over het algemeen geliefd bij kinderen maar je kan niet zomaar aannemen dat kinderen in een hospitaalomgeving weten dat poppen geen echte wezens zijn. We moeten dus steeds voorzichtig zijn wanneer we de ziekenhuiskamer komen binnenstappen met een pop. Handig is het om bijvoorbeeld de pop(pen) in een tas of zak te dragen waar hun vriendelijk kopje uitsteekt. Voor kinderen die nog helemaal niet vertrouwd zijn met poppen kan men best starten met vingerpopjes en geleidelijk aan evolueren naar grotere poppen waarbij men steeds de reacties van de kinderen erop in het oog houdt. Hanteer de pop op speelse wijze, werk op dezelfde gezichtshoogte van de kinderen en laat de kinderen langzaam en geleidelijk aan kennismaken met de poppen. Poppen zijn maar een effectief en efficiënt hulpmiddel mits de aanwending ervan grondig wordt voorbereid. Volgende vragen, wenken en raadgevingen worden daartoe best in acht genomen:

  • Heb je ervaring als therapeut en weet je genoeg af van therapeutische toepassingen en speltechnieken?
  • Verwerf kennis en inzicht in relaxatietechnieken, samenwerkingstactiek en ademhalingstechnieken.
  • Het is nuttig enig zicht te hebben op leeftijdsgebonden vrees- en angstgevoelens.
  • Beschik je over de nodige medische en psychosociale informatie die nodig is om het kind voor te bereiden?
  • Observeer en noteer de reacties van de kinderen wanneer ze bij de dokter zijn en/of naar de behandelingskamer of het operatiekwartier vertrekken.
  • Maak kennis met de medische staf waarmee het kind zal te maken krijgen.
  • Zorg dat je te weten komt wie, wat, waar en wanneer zal doen en het effect dat het zal betekenen voor het kind.
  • Gebruik steeds een begrijpbare taal voor het kind.
  • Zorg ervoor dat de acties die je onderneemt herkenbaar zijn voor het kind.
  •  

    Het type poppen dat het best gebruikt kan worden in het ziekenhuis is de handschoenpop. Handschoenpoppen hebben een beweegbare mond, zijn expressief en beschikken over ledematen. Heel belangrijk is het te voelen of de pop goed past op de hand en ze stevig vast zit. Breekbare poppen of poppen van hard materiaal zijn minder geschikt omdat ze kinderen pijn zouden kunnen doen. Het is goed over verschillende expressieve poppen te beschikken. Kies de poppen steeds in functie van het doel dat je ermee wil bereiken. En tenslotte… kinderen geven over het algemeen de voorkeur aan dierenpoppen. Poppen helpen kinderen hun leed, ziekte en verdriet onder woorden te brengen en daardoor zichzelf en hun evenwicht terug te vinden. Ze maken daardoor de weg vrij om met hun gevoelens om te gaan en hen te delen met anderen. Poppen kunnen de situatie van een zieke moeder, het verlies van een geliefd huisdier of de gevolgen van een ernstig ongeval beter bespreekbaar maken en het verwerkingsproces ervan bevorderen. Ze helpen kinderen de hindernissen te nemen die een rem zijn op hun zelfexpressie en ontplooiing. Ze maken onderwerpen als angst voor hospitalisatie, verminking en zelfs doodgaan toegankelijk. Groepstherapeutische sessies om pijn te kunnen (ver)dragen en pijngevoelens te uiten en uit te wisselen worden met succes toegepast.

     

     

    1.6 De moedige, kleine Scott

     

     

    Mikki Aronoff gebruikt poppen om de kinderen voor te bereiden op ingrijpende behandelingen zoals het verlies van ledematen en/of op de behandeling van kanker. Aan haar poppen vertellen de kinderen ronduit over vriendjes die ze kennen en die reeds gestorven zijn. Een van de kinderen die ze behandeld heeft wilde begraven worden met haar poppen. Maar het meest aangrijpende verhaal betreft toch haar werk als therapeut bij de begeleiding van de terminaal zieke Scott. Boeken en poppen betekenden het ultieme reddingsmiddel in haar confrontatie met het 11-jarige leukemiepatiëntje Scott, vermoeid en verzwakt als hij was. Elke dag, nadat zijn ouders hem in de steek hadden gelaten, verdroeg hij moedig de pijn. Scotts broeken waren steeds een klein beetje te kort en onthulden daardoor zijn tengere beentjes. Hij leek voortdurend in ‘slow motion’ te bewegen en men zag hem nooit lopen. Wanneer hij sprak, leek het alsof het uit een dikke mist kwam. Zijn zandkleurig haar dat thuis geknipt was stak langs alle kanten. Bezorgdheid maakte zich meester over Scott. Net als zijn ouders wist hij niet goed hoe hij de juiste vragen moest stellen en zijn sociale vaardigheden en oogcontact waren minimaal.

     

    Mijn werk met Scott startte in de hematologische/oncologische kliniek. Ik gebruikte aanvankelijk enkel poppen. Scott nam als kijker- en luisteraar een passieve houding aan. Via mijn poppen gaf ik heel wat informatie en trachtte hem de nodige omgangsvaardigheden voor te schotelen. Hij vertoonde hiervoor bijzondere interesse. Ik vertrouwde erop dat hij alles in voldoende mate assimileerde. Scott was een kind van weinig woorden maar we leerden met elkaar om te gaan. Hij leerde zich tot mij te richten en ik leerde hem te begrijpen met de beperkte kwaliteit van zijn schaarse woorden die hij tot mij richtte. In deze stilte moest ik dikwijls raden naar datgene wat hij verwachtte of wilde weten.

     

    Nooit heb ik kunnen vermoeden hoe ingrijpend een boek en een pop konden zijn als middel om kinderen te helpen zichzelf en de situatie waarin ze terecht zijn gekomen te begrijpen als toen Scott ernstig ziek werd en in isolatie kwam te liggen. Vermoedelijk door het onmogelijk kunnen omgaan met het feit dat Scott stervende was kwamen Scotts ouders plots niet langer naar het hospitaal. Scott werd alleen achtergelaten zonder een antwoord te krijgen op wellicht, volgens mij, zijn belangrijkste vraag: ‘Wat gebeurt er met mij als ik doodga?’ Maar neen, hij vroeg enkel: ‘Waarom hebben mijn ouders mij nu op dit ogenblik verlaten?’ Wat kon voortaan nog gedaan worden om de leegte op te vullen sinds de afwezigheid van zijn ouders ?

     

    leek mij noodzakelijk Scott ervan te overtuigen dat ondanks hun vertrek hij niet alleen zou zijn. Gezien het kind sinds zijn isolatie zo zwaar vermoeid en elke fysieke inspanning teveel was geworden, stelde ik hem voor hem met de pop voor te lezen hetgeen hij een goed idee vond. Hiermee begon ik aan een nieuwe onbekende reistocht gezien ik niet kon vermoeden waarheen boeken en verhalen ons konden leiden. Ik begon met onschuldige vragen als: ‘Wil je dat ik voorlees?’ – ‘Ja’ – ‘Welk boek kies je?’ – ‘Maakt niet uit’. Ik nam dan maar het boek ‘Abel’s Island’. Het ging over een muis die met haar familie ging picknicken en in een storm verzeild raakte. De rest van het verhaal ging over de fysieke inspanningen die geleverd moesten worden om terug thuis te geraken. Het leverde heel wat stof tot nadenken en bespreken op.

     

    Ik besloot om alternatieve communicatievormen te gebruiken. Allereerst deed ik beroep op zijn geheugen en de herinneringen aan zijn ouders en thuis. ‘Je mama heeft mooie ogen. Ik denk dat je haar ogen hebt.’ Daarna sprak ik over de dingen die hij samen met zijn familie had gedaan: ‘Weet je nog dat je naar het ziekenhuis gekomen bent met je zusjes en dat we toen met de poppen hebben gespeeld?’ En verder: ‘Als jij aan je ouders denkt dan denken zij vast en zeker ook aan jou.’ Ik stelde Scott gerust en liet hem diep zuchten. De pop en hijzelf zuchtten samen diep. Als hij weer ontspannen was, liet ik hem zijn ogen sluiten en vertelde verder over zijn familie.

     

    Het werd zeer moeilijk voor Scott om nog te spreken. In het boek droomde de muis en het leek wel echt. Zou Scott dat ook doen? De muis vroeg zich af: ‘Waarom overkomt het mij?’ Wellicht vroeg Scott zich dat ook af. Het werd zeer moeilijk voor Scott en ook voor mijzelf. Met kloppend hart keek ik elke dag door het venster of Scott er nog was. Ik wachtte geduldig op de dokter en luisterde naar wat hij te zeggen had over de tijd die Scott nog restte. Natuurlijk kon niemand dat weten! Ik maakte mij bezorgd over het feit of ik het kind tot op het einde zou kunnen begeleiden.

     

    Het laatste boek dat ik Scott heb voorgelezen heet “There is a Rainbow Behind Every Dark Cloud”, geschreven door kinderen die geconfronteerd werden met ernstige zieke en de dood. Ook al kon hij geen andere kinderen meer ontmoeten, hij kreeg er contact mee via dit boek. Scott stelde niet veel vragen meer, maar luisterde intens. Hij legde verbanden tussen zijn eigen ervaringen en deze uit het boek. Op mijn vragen zoals ‘Heb je dat ook zo gevoeld?’ knikte hij bevestigend. Hij was niet meer alleen!

     

    Ik was voortdurend verbaasd over zijn doorzettingsvermogen. Hoe kon hij zo blijven leven? Het leek erop of zijn hersencellen dermate geprogrammeerd waren dat hij wilde doorgaan tot hij zijn familie kon terugzien. Hij spande zich enorm in!

    Hij hield het vol tot zijn familie de kracht vond om hem opnieuw te bezoeken.

    Drie dagen later stierf Scott vredig met de familie aan zijn zijde.

     

    Ik vergeet nooit mijn ervaring van de kracht en de invloed die boeken en de poppen hebben gehad op Scott en mijzelf! De pop liet Scott inzien dat er nog steeds iemand was die veel om hem gaf en hem bijstond in zijn ongelijke strijd.

    Er zijn veel mogelijke wegen waarlangs we kinderen kunnen bereiken. Het komt er enkel op aan het juiste verhaal op de juiste manier bij het juiste kind te brengen en op het juiste moment een pop in te schakelen.

     

    Dikwijls heb ik mij afgevraagd of het naïef was te denken dat ik Scott zijn mentale en fysieke pijn even heb kunnen doen vergeten door verhalen voor te lezen. Maar het is mijn doelstelling geweest en ik ben nu ook anders over boeken gaan denken. De les die deze uitzonderlijke belevenis mij heeft geleerd is dat ‘juist maar luisteren’ veel tijd en inzet vergt. Het innerlijke wordt beroerd naarmate het geschreven verhaal wordt verwerkt. Boeken en poppen verzachten het leed!

     

     

    © www.kiwanis-pop.be | info@kiwanis-pop.be